‘De jeugd heeft altijd mijn voorkeur gehad’

Mieke van Maanen (95) praat helder. “Ik wil honderd worden,” zegt ze. “En vooral: zo lang mogelijk op mijn best.” Haar motto: ‘Ga nooit leven naar je leeftijd.’

Door Lidwien Buné

In juni 1961 kwamen Paul (overleden 2021) en Mieke van Maanen naar Cuijk. Paul nam dat jaar de dierenartsenpraktijk van Frans Viguurs over. “In 1960 zijn we getrouwd,” vertelt Mieke. “In Utrecht heb ik Paul leren kennen: hij studeerde diergeneeskunde, ik medicijnen.” Toen hun eerste kind nog maar een paar maanden oud was, begon Mieke met een consultatiebureau in de regio Cuijk–Grave–Oeffelt–Sambeek.

Het was pionieren. Ze had geen rijbewijs en geen auto. “Chris van Amstel heeft mij rondgereden buiten Cuijk in zijn auto, totdat ik zelf een rijbewijs had.” Van Amstel, oorspronkelijk boer en later taxi-ondernemer, zat 27 jaar in de gemeenteraad van Cuijk. Thuis wachtte een jong gezin. De steun kwam van Christien, een dochter van Chris. “Als meisje van 16, net klaar met de huishoudschool, wilde ze graag voor de kinderen zorgen.” Christien stond er vanaf de eerste dag “als een tweede moeder”. Ook haar zus Els hielp geregeld mee. “Onze kinderen beschouwen hen nog altijd als ‘familie’.”

In Cuijk begon Mieke als consultatiearts. De liefde voor kinderen zat er al vroeg in. “Ik wilde als 6-jarig kind al kinderarts worden. Ik lag in het ziekenhuis en een heel leuke kinderarts behandelde mij. Toen dacht ik: dat wil ik later ook.” Op het consultatiebureau zag ze kinderen van nul tot vier jaar: niet alleen meten en wegen, maar ook luisteren.

“Vroeger waren het veelal families met veel kinderen,” zegt Mieke. “Dan moet je als jeugdarts het hele plaatje begrijpen.” Een jeugdarts, vindt ze, moet óók niet-medische aspecten kunnen herkennen: stress thuis, geldzorgen, opvoedvragen, spanningen tussen ouders, een kind dat stil wordt of juist te druk. “Je zag het aan kleine dingen: hoe iemand binnenkwam, hoe ouders reageerden, of er ruimte was om te praten.” Juist in grote gezinnen konden zorgen zich opstapelen, en juist dan hielp het als je tijd had om vertrouwen te winnen en door te vragen.

Gezinnen blijven volgen is waardevol
Na 1970 solliciteerde Mieke naar schoolarts. Daarvoor volgde ze de tweejarige sociaalgeneeskundige opleiding met als richting jeugdgezondheidszorg. “Dat was een geweldige tijd,” zegt ze. “Met de kinderen én de leerkrachten.” Ze vond het waardevol dat ze gezinnen kon blijven volgen die ze eerder op het consultatiebureau had gezien. Leerkrachten gaven aan als er iets speelde, en onderzoeken gebeurden binnen de school. “De preventie van de gezondheidszorg was destijds optimaal. Je kon er zijn vóórdat problemen groot werden.”

Vanaf 1988 werkte ze als vertrouwensarts in verschillende gevangenissen: eerst vijftien jaar in Maashegge (mannendetentie), daarna vijftien jaar in Ter Peel (vrouwendetentie) en tot slot vijftien jaar in de Hunnerberg in Nijmegen (jeugddetentie). Ze was aanspreekpunt voor gedetineerden met klachten over de detentie. “Die rol was er om mensen te beschermen,” zegt ze. “Je moest luisteren, wegen en eerlijk blijven.”

Naast haar werk was Mieke actief in besturen en vrijwilligersrollen in de regio. Bij Stichting Welzijn Ouderen Cuijk was ze voorzitter van de sectie ‘Wonen’ en dacht ze mee over goede woningen voor ouderen. Ze was medisch adviseur van Zorgcentrum Maartenshof, voorzitter van de St. Kinderdagverblijven Cuijk en richtte op meerdere scholen vrijwilliger-spreekuren op, die door jongeren goed bezocht werden.

 Ook na haar pensioen bleef ze doorgaan. “Ik ben tot mijn 80ste blijven invallen op consultatiebureaus.” Later deed ze nog mantelzorg en was ze buddy en taalcoach voor een jong Syrisch gezin: helpen, taal oefenen, wegwijs maken. Ze zit vol plannen: in maart staat ze als hekkensluiter op de lijst 3 voor de gemeenteraadsverkiezing. Misschien haalt ze voorkeursstemmen.

Vertrouwde schoolarts bestaat niet meer
Haar kinderen en kleinkinderen wonen verspreid over de aarde, maar het contact is hecht. En telkens komt ze terug op wat haar het meest bezighoudt: preventie. “De schoolarts van vroeger bestaat niet meer,” zegt ze. “Kinderen worden niet meer zoals vroeger preventief onderzocht van 0 tot 18 jaar.” Het Wit-Gele Kruis, waar zij werkte, fuseerde eind jaren zeventig met de GGD. “Het is jammer dat er tegenwoordig geen vaste vertrouwenspersoon is op school: één arts waar kinderen naartoe kunnen met geestelijke en lichamelijke vragen. De periodieke onderzoeken zijn verdwenen.”

Wat haar vooral zorgen baart, is tijd. “Er is nu amper nog tijd om dat hele plaatje te zien,” zegt ze. “Terwijl dáár vaak de sleutel zit.” En precies daarom blijft ze, op haar 95ste, dezelfde boodschap herhalen als waarmee ze ooit duizenden kinderen zag: kijk naar het kind, kijk naar de ouders en vergeet nooit de wereld eromheen.