‘Eigen volk eerst?’

Op boerenvelden verschijnen tegenwoordig spandoeken met tegeltjeswijsheden van de ZLTO. Een sympathieke vorm van protest, na alles wat we vanuit die sector de afgelopen jaren hebben meegemaakt. De vormgeving suggereert dat wat erop staat, eigenlijk heel normaal en vanzelfsprekend is. “Van onzekerheid groeit geen toekomst” staat er langs de Kalkhofseweg tussen Haps en Cuijk. Snap ik. Daar ligt nou toevallig ook de Laarakkerse Waterleiding, een belangrijke waterloop, die helemaal droog staat. Wellicht slaat het daar niet op, maar laat ik ook maar eens tegelwijs zijn. Via de krant, want de spandoeken van de milieubeweging zijn meestal geen lang leven beschoren.

Sommige politici roepen tegenwoordig graag: “Eigen volk eerst.” Het klinkt daadkrachtig en de gedachte is van alle tijden. Misschien weerspiegelt het vooral de angst voor veranderingen die toch zullen komen, of we dat nu willen of niet.

Als men zich in vroegere tijden ergens wilde vestigen, keek men eerst naar de basisvoorwaarden voor een bestaan. Op nummer één stond water. Schoon drinkwater. Zonder drinkwater geen dorp, geen stad, geen toekomst. Soms zie je in een kern nog die oude pomp of oude put staan. Niet voor niets probeerden vijanden die waterbronnen te vergiftigen. Tegenwoordig doen we dat steeds vaker zelf, met de manier waarop we produceren en consumeren.

Daarnaast waren vruchtbare gronden onmisbaar. Daarom ontstonden nederzettingen vaak langs rivieren. Niet alleen vanwege de handel, maar ook vanwege de rijke kleigronden. Uit de verhalen van mijn ouders weet ik nog dat de beste boeren in Beers op de klei zaten. Inmiddels staat ook die bodem onder druk. Overbemesting, bestrijdingsmiddelen, ontwatering en zware machines tasten de kwaliteit van de grond aan.

Niemand zei vroeger: “Laten we dat water maar vervuilen, als de vreemdelingen maar buiten blijven.” Niemand vergiftigde bewust zijn akkers of verpestte de lucht om daarna trots te verkondigen dat het dorp veilig was.
Schone lucht was eeuwenlang vanzelfsprekend. Pas met de industrialisatie en de schaalvergroting van landbouw en veehouderij kwam daar de klad in.

Daar zit precies de vreemde paradox van sommige moderne nationalisten. Ze zeggen het volk te beschermen, maar kijken weg wanneer natuur verdwijnt, drinkwater onder druk staat, de bodem uitgeput raakt en de luchtkwaliteit verslechtert. Alsof onze driekleur een waterzuiveringsinstallatie is. Nee, patriottisme begint niet bij een grenspaal. Het begint bij schoon water, gezonde bodem, frisse lucht en een leefbare omgeving. 

Geert Verstegen, Milieuvereniging Land van Cuijk