Lezing: ‘Krankzinnig bevonden’

GRAVE | Stef Coenen uit Oeffelt onderzocht de leefomstandigheden en ervaringen van mensen met een beperking die verbleven in de Rijks Psychiatrische Inrichting in Grave, het RPI. ‘Ik wilde niet alleen het medische verhaal vertellen, maar ook kijken naar de beleving van de patiënten’, vertelt Coenen: ‘Wat vonden zij van hun verblijf? Waren ze eenzaam? Wilden ze naar huis?’ Op initiatief van het Stadsmuseum Grave vertelt Coenen over het onderzoek op maandag 21 september in de bibliotheek van Grave.

Coenen is afgestudeerd aan de Radboud Universiteit en werd in 2022 uitgeroepen tot Jonge Historicus van het Jaar. Stef Coenen voltooide de bachelor Geschiedenis en de master Geschiedenis en Actualiteit aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Van 2022 tot 2023 richtte hij zich op de toegankelijkheid van de publieke sector voor mensen met een beperking. Hierna deed hij onderzoek naar disability history en disability erfgoed. Tussen september 2025 en januari 2026 was Coenen fellow bij het Brabants Historisch Informatiecentrum, het BHIC. Naast onderzoeker is Coenen bestuurslid en hoofdredacteur van de “Historische kring Land van Cuijk” en secretaris van “Stichting Heem en Historie Oeffelt”.

Coenen keek in het kader van zijn onderzoek naar 2.200 patiëntendossiers en nam er vijftig onder de loep. Dagboeken vond hij niet, hij moest het doen met de dossiers en de aantekeningen van artsen en verpleegkundigen.

Aan het einde van het jaar 1898 werd in Grave het Rijks Krankzinnigengesticht geopend voor 100 “rustige vrouwelijke krankzinnigen” om de overvolle inrichting in Medemblik te ontlasten. Later zou in Eindhoven een nog groter gesticht gebouwd worden waardoor twee van de drie inrichtingen zich in Brabant bevonden. Meer dan zeventig jaar werd zorg geboden in wat eerst nog het “Rijks Krankzinnigen Gesticht” heette. Bij velen zijn de katholieke instellingen zoals Huize Padua wel bekend, maar over de rijksinstellingen is nauwelijks geschreven. Achter de gesloten deuren van de inrichting, in zalen met tien tot wel twintig bedden, waren allerlei vrouwen opgenomen; vrouwen met onder andere psychoses, dementie en epilepsie. Coenen ging op onderzoek uit. ‘Er werd goed gezorgd voor de mensen in de instelling’, zegt Coenen, ‘maar na 1973 werd voor een andere aanpak in de psychiatrie gekozen en ging de instelling in Grave dicht. Op dit moment is in het gerestaureerde gebouw Ovum en Nidum (lifestyle, evenementen, hotel/restaurant) gevestigd.

Toegangskaarten voor leden van het Stadsmuseum Grave, bibliotheekleden en leden de Sociëteit: € 5,00 euro. Anderen: € 7,50. Opgeven graag via biblioplus.op-shop.nl/16806/lezing-krankzinnig-bevonden-door-stef-coenen/21-09-2026